Bir müşterimiz 21×21 cm kare katalog için fiyat aldıktan sonra ölçüyü 20×20 cm'ye indirdiğinde fiyatın belirgin şekilde düştüğünü görüp şaşırdı. Sebep sihir değil, tabaka yerleşimidir. Ofset baskıda ürünler büyük tabakalara dizilerek basılır ve bir tabakaya kaç adet sığdığı, kâğıt maliyetini ve baskı süresini doğrudan belirler.
Tabaka ebatları
Matbaamızda en çok kullanılan baskı tabakaları:
| Tabaka | Ölçü | Kullanım |
|---|---|---|
| 70×100 | 700×1000 mm | Büyük ofset makinesi; katalog, afiş, kutu |
| 50×70 | 500×700 mm | Küçük ofset; broşür, antetli, kısa iş |
| 64×90 | 640×900 mm | 1. hamur işlerinde ekonomik |
| SRA3 | 320×450 mm | Dijital baskı |
Baskı alanı tabakadan küçüktür
Tabakanın tamamına baskı yapılmaz. Makinenin tabakayı tutan kıskaçları için uzun kenarda 10–12 mm'lik pens payı bırakılır; diğer kenarlarda da yaklaşık 5 mm boşluk kalır. Ayrıca her ürün kendi taşma payıyla (3 mm × 2) yerleştirilir. Yani A4 bir sayfa tabakada 210×297 değil, 216×303 mm yer kaplar.
Örnek: A5 broşür 70×100 tabakada
A5 (148×210 mm) taşma payıyla 154×216 mm olur. Kullanılabilir alan yaklaşık 990×683 mm'dir.
- Düz yerleşim: 990 / 154 = 6 sütun, 683 / 216 = 3 satır → 18 adet.
- Döndürülmüş yerleşim: 990 / 216 = 4 sütun, 683 / 154 = 4 satır → 16 adet.
- Kalan şeritlere döndürülmüş adet eklenebiliyorsa sayı artar.
En iyi yerleşim 18 adetse, 10.000 broşür için yaklaşık 556 tabaka + hazırlık firesi gerekir. Aynı broşür 150×215 mm olsaydı sayı değişmeyebilir; ama 160×220 mm olsaydı tabakaya 15 adet sığar ve kâğıt ihtiyacı %20 artardı.
Fire nedir?
Fire, satılabilir ürüne dönüşmeyen kâğıttır. İki türü vardır:
- Yerleşim firesi: tabakada ürünlerin dışında kalan boş alan. Kullanım oranı %85 ise yerleşim firesi %15'tir.
- Hazırlık firesi: ofset makinesi renk ve kayıt ayarına otururken basılan tabakalar; işin büyüklüğünden bağımsız olarak her iş için birkaç düzine tabaka, ayrıca baskı ve kesimde %2 civarında pay.
| Ürün (taşmalı ölçü) | 70×100'e adet | Kullanım | Yorum |
|---|---|---|---|
| Kartvizit 91×61 mm | 100'ün üstünde | Yüksek | Ortak tabaka için ideal |
| A5 broşür 154×216 mm | 18 | İyi | Standart ölçü avantajı |
| A4 sayfa 216×303 mm | 8–9 | İyi | Katalogda forma düzeni |
| 21×21 cm 216×216 mm | 12 | Orta | Kare formatta boşluk kalır |
| Kutu açılımı 32×28 cm | 6 | Değişken | Bıçak şekline bağlı |
Ölçüyü değiştirmeden fireyi azaltmak
- Mümkünse standart ölçüleri tercih edin (A serisi, 85×55, 50×70).
- Özel ölçü düşünüyorsanız birkaç milimetrelik değişikliklerin tabakaya sığan adedi nasıl etkilediğine bakın.
- Kutularda açılımı tabakaya iç içe (ters-düz) yerleştirmek fireyi azaltır; bunu kesim bıçağı tasarımında biz planlarız.
- Ortak tabakaya uygun ürünlerde (kartvizit, el ilanı, sticker) standart kâğıt seçmek maliyeti paylaştırır.
Katalogda forma düzeni
Katalog sayfaları tabakaya rastgele değil, katlandığında doğru sırada olacak şekilde yerleştirilir. Bir 70×100 tabakanın bir yüzüne A4 katalogda 8 sayfa sığar; iki yüzüyle 16 sayfalık bir forma oluşur. 40 sayfalık bir katalog iki tam forma ve bir yarım formadan oluşur; yarım forma kâğıt ve kalıp kullanımını verimsizleştirir. Bu yüzden 40 yerine 48 sayfa planlamak bazen birim fiyatı neredeyse değiştirmez ama içerik alanını artırır.
Kesim sırası
Basılan tabakalar giyotinde önce uzun kenarlardan, sonra kısa kenarlardan kesilir. Yerleşim, kesim sayısını da etkiler: ürünler arasında boşluk bırakılmadan (taşma payları birbirine değerek) yerleştirildiğinde tek bıçak darbesi iki kenarı birden keser. Bu, hem süreyi hem de kesim hatası riskini azaltır.
Kâğıt siparişi
Tabakra'da kâğıt stoku tabaka ve gramaj bazında tutulur. Büyük işlerde gereken tabaka sayısı yerleşimden hesaplanır, stokta yoksa tedarikçiye sipariş verilir. Bu nedenle özel kâğıtlı büyük işlerde teslim süresi kâğıdın gelişine bağlıdır.
Dijitalde yerleşim
Dijital baskıda tabaka daha küçük (SRA3) olduğu için yerleşim daha da önemlidir. A5 bir broşürden SRA3'e dört adet sığar; 150×215 mm'lik bir ölçü de dört adet verir, ama 155×220 mm'ye çıkıldığında yalnız iki adet sığabilir. Bu durumda tıklama sayısı iki katına çıkar ve maliyet neredeyse ikiye katlanır. Dijitalde kartvizit gibi küçük işler ise tabakaya 20'nin üzerinde adet sığdığı için az adette bile ekonomiktir. Yapılandırıcı her iki tabakada da yerleşimi hesaplar ve iş emri fişinde hangisinin seçildiğini gösterir; ölçüyü birkaç milimetre değiştirip fişteki tabaka başına adet sayısının nasıl değiştiğini izlemek, ölçü kararını kolaylaştırır.
Fire kâğıdı ne olur?
Kesimden artan şeritler ve hazırlık tabakaları ayrıştırılarak geri dönüşüme gönderilir; kuşe ve 1. hamur kolayca geri kazanılır, selefonlu kâğıt ayrı toplanır. Yerleşimi iyileştirmek yalnız maliyeti değil atık miktarını da azaltır.
Hesabı kendiniz görün
Fiyat hesaplama sayfasındaki iş emri fişinde, seçtiğiniz ölçünün tabakaya nasıl yerleştiğini küçük bir çizimle görebilirsiniz: tabaka başına adet, kullanım oranı ve fire yüzdesi yazılır. Matbaa içinde ise üretim şefimiz panelin tabaka yerleşimi ekranında farklı tabaka ebatlarını karşılaştırır, en ekonomik olanı iş emrine ekler. Ölçünüzü değiştirmeden önce bize danışın; bazen 2 milimetre, bütçede yüzde onluk fark yaratır.
Bu yazıyla ilgili ürünler
